Trong caro, bốn quân liền nhau là khoảnh khắc ván cờ gần như được quyết định. Nhưng không phải bốn nào cũng như nhau. Bốn mở là thế thắng chắc, không ai cứu được. Bốn chặn thì chỉ buộc đối phương chặn một ô — và nếu dùng sai, nó là một nước lãng phí. Hiểu rõ hai thế này giúp bạn thắng gọn khi có cơ hội, không thua oan khi đối phương có bốn, và biết biến bốn chặn thành một công cụ ép có ích.
Bốn mở: thế thắng chắc
Bốn mở là bốn quân liền nhau mà hai ô ở hai đầu đều trống.
Vì sao thắng chắc? Vì bốn mở có hai ô để thành năm, còn đối phương mỗi lượt chỉ đặt được một quân. Không có cách nào chặn cả hai.
Chỉ có một ngoại lệ: nếu đối phương có sẵn một bốn của họ, họ có thể thắng ngay lượt đó thay vì chặn. Vì vậy, trước khi yên tâm với bốn mở, hãy chắc chắn đối phương không có bốn nào chờ sẵn.
Bốn mở dưới luật chặn hai đầu
Dưới luật chặn hai đầu, bốn mở vẫn thắng. Đối phương chặn một đầu, bạn đặt đầu kia. Dãy năm lúc đó chỉ bị chặn một phía — trừ khi ô xa hơn ở phía bạn vừa đặt đã có quân đối phương. Hãy kiểm tra thêm một ô ở mỗi đầu cho chắc.
Bốn chặn: thế buộc phải chặn
Bốn chặn là bốn quân liền nhau, một đầu đã bị chặn, đầu kia còn một ô trống.
Bốn chặn không thắng chắc — đối phương chặn ô còn lại là xong. Nhưng nó có một đặc tính quý: đối phương không có lựa chọn. Họ buộc phải chặn đúng ô đó, ngay lượt đó. Đây là một đòn ép.
Dùng bốn chặn như đòn ép
Vì đối phương bắt buộc phải chặn, bốn chặn cho bạn quyền quyết định đối phương đặt quân ở đâu. Điều này có ích trong ba tình huống:
1. Giành thêm một lượt
Khi bạn tạo bốn chặn, đối phương phải chặn. Sau đó lại tới lượt bạn. Nếu nước tạo bốn chặn đồng thời xây thêm cho thế của bạn, bạn được lợi: thế của bạn dày thêm, còn đối phương chỉ đặt một quân "bị bắt buộc".
2. Đẩy quân đối phương ra chỗ vô hại
Nếu ô chặn của bốn chặn nằm ở chỗ không giúp gì cho đối phương, bạn đã buộc họ lãng phí một quân.
3. Mở đường cho đòn kép
Đây là cách dùng mạnh nhất. Một quân vừa tạo bốn chặn vừa tạo ba mở theo hướng khác — đó là đòn bốn-ba. Đối phương phải chặn bốn trước, và ba mở của bạn thành bốn mở ở lượt sau. Xem bài đòn bốn-ba.
Khi nào bốn chặn là nước lãng phí?
Người mới thích tạo bốn vì nó trông mạnh. Nhưng bốn chặn trở thành nước lãng phí khi:
- Nước chặn của đối phương giúp họ. Nếu ô chặn nằm cạnh các quân của đối phương và tạo cho họ một dãy mới, bạn vừa tặng họ một nước tốt.
- Bạn không có kế hoạch tiếp theo. Tạo bốn chặn, đối phương chặn, rồi bạn không biết làm gì tiếp — dãy bốn đó giờ là dãy chết.
- Bạn tạo bốn chặn quá sớm. Khi thế chưa dày, một bốn chặn chỉ đổi một quân của bạn lấy một quân chặn của đối phương, không được gì thêm.
Nguyên tắc: chỉ tạo bốn chặn khi nó là một phần của kế hoạch — ép, giành lượt, hoặc chuẩn bị đòn kép.
Phòng thủ trước bốn
Bốn chặn của đối phương
Chặn ô còn lại ngay lập tức. Không có ngoại lệ, trừ khi bạn thắng ngay trong lượt đó.
Bốn mở của đối phương
Khi đối phương đã có bốn mở, bạn không cứu được nữa — trừ khi bạn có bốn của mình để thắng trước. Bài học thật sự nằm ở lượt trước đó: bốn mở sinh ra từ ba mở không bị chặn. Xem bài ba mở và ba chặn.
Bốn gãy
Bốn quân với một ô trống xen giữa — ví dụ f8, g8, _, i8, j8 — cũng chỉ cần một quân để thành năm. Đây là bốn gãy, nguy hiểm tương đương bốn chặn. Nó khó nhìn hơn bốn liền, nên nhiều người bỏ sót. Xem bài ba gãy và bốn gãy.
Chuỗi bốn: dùng liên tiếp nhiều bốn chặn
Khi bạn có nhiều dãy ba chặn ở các hướng khác nhau, bạn có thể tạo liên tiếp nhiều bốn chặn. Mỗi lần, đối phương buộc phải chặn. Nếu chuỗi này kết thúc bằng một quân tạo cùng lúc hai bốn — hoặc một bốn và một ba mở — bạn thắng.
Kiểu tấn công này đòi hỏi tính trước vài nước, nhưng nó là một trong những cách thắng chắc nhất trong caro. Xem bài tấn công bằng chuỗi bốn.
Luyện với máy
Trên bàn cờ của trang, một bài tập hữu ích: mỗi khi bạn định tạo bốn chặn, dừng lại và hỏi "máy sẽ chặn ở đâu, và quân chặn đó có giúp máy không?". Nếu câu trả lời là "có giúp", hãy tìm nước khác. Sau vài ván, bạn sẽ thấy các bốn chặn của mình trở nên có ích hơn hẳn.
Nếu đã đăng nhập, xem lại những ván thắng để tìm: bốn chặn nào của mình đã dẫn tới đòn kép, bốn chặn nào là lãng phí.
Câu hỏi thường gặp
Bốn mở có luôn thắng không?
Luôn thắng, trừ khi đối phương có sẵn một bốn để thắng trước trong lượt của họ.
Gặp bốn chặn của đối phương thì làm gì?
Chặn ô còn lại ngay lập tức. Bỏ qua là thua ở lượt sau.
Tạo bốn chặn có phải lúc nào cũng tốt không?
Không. Bốn chặn chỉ tốt khi nó là một phần của kế hoạch: ép đối phương, giành lượt hoặc chuẩn bị đòn kép.
Dưới luật chặn hai đầu, bốn mở còn thắng không?
Có. Đối phương chặn một đầu, bạn đặt đầu kia; dãy năm chỉ bị chặn một phía nên vẫn tính thắng.
Bốn gãy là gì?
Là bốn quân trên một đường thẳng với đúng một ô trống xen giữa. Đặt vào ô trống là thành năm, nên nguy hiểm tương đương bốn chặn.
