Khi đã chơi caro khá tốt, nhiều người muốn đọc thêm tài liệu, xem các ván thi đấu hoặc chơi với người nước ngoài. Phần lớn tài liệu gomoku và renju viết bằng tiếng Anh, với những thuật ngữ mà người chơi caro Việt Nam có thể đã biết ý nghĩa nhưng chưa biết tên. Bài này là bảng tra thuật ngữ, kèm cách gọi quen thuộc trong caro.
Tên trò chơi
- Gomoku: trò chơi năm quân liền nhau trên bàn cố định, họ hàng gần của caro.
- Five in a row: cách gọi mô tả, nghĩa là "năm quân một hàng".
- Freestyle gomoku: gomoku tự do, năm quân trở lên đều thắng.
- Standard gomoku: gomoku chuẩn, chỉ đúng năm quân mới thắng.
- Renju: biến thể có luật cấm cho người đi trước. Xem renju là gì.
- Caro: tên gọi ở Việt Nam, thường đi kèm luật chặn hai đầu. Khi nói với người nước ngoài, nên giải thích luật này vì nhiều người chưa biết.
Các hình cơ bản
- Two / open two: hàng hai / hàng hai mở.
- Three: hàng ba. Open three: hàng ba mở, có thể thành bốn mở ở nước sau. Đây là hình mà trong caro bạn gọi là "ba mở" hay "ba sống".
- Broken three / split three: hàng ba có khe, ví dụ quân, quân, trống, quân.
- Closed three: hàng ba đã bị chặn một đầu, "ba chết".
- Four: hàng bốn, chỉ còn một điểm để thành năm. Trong nhiều tài liệu, "four" nghĩa là bất kỳ hàng nào chỉ còn một nước là thành năm.
- Open four / straight four: hàng bốn mở, có hai điểm để thành năm. Không chặn được.
- Five: năm quân liền nhau, thắng.
- Overline: sáu quân trở lên liền nhau, "quá năm".
Các đòn kép
- Double three / 3-3: một nước tạo hai hàng ba mở. Trong renju, Đen bị cấm đi.
- Double four / 4-4: một nước tạo hai hàng bốn. Trong renju, Đen bị cấm đi.
- Four-three / 4-3: một nước tạo một hàng bốn và một hàng ba mở. Đòn kép phổ biến nhất, không bị cấm với ai.
- Fork: từ chung chỉ một nước tạo hai đe doạ cùng lúc, giống "đòn kép" trong caro.
Xem bài nhận ra đòn kép trước hai nước để hiểu cách phòng các đòn này.
Chuỗi thắng
- VCF (victory by continuous fours): thắng bằng một chuỗi hàng bốn liên tục. Mỗi nước tạo một hàng bốn, đối thủ buộc phải chặn, cho tới khi có năm hoặc bốn mở. Đây là loại chuỗi ép "chắc chắn" nhất vì đối thủ không có lựa chọn.
- VCT (victory by continuous threats): thắng bằng chuỗi đe doạ liên tục, gồm cả hàng ba và hàng bốn. Rộng hơn VCF, nhưng đối thủ có nhiều cách phòng hơn, nên khó tính chính xác hơn.
Trong caro, bạn có thể đã quen với ý tưởng này dưới tên "chuỗi ép" hay "giữ nhịp". Xem giữ nhịp trong caro.
Nhịp và thế chủ động
- Initiative: thế chủ động, quyền buộc đối thủ trả lời.
- Tempo: một nhịp, một nước đi. "Gain a tempo" là giành được một nhịp.
- Forcing move: nước ép, nước buộc đối thủ trả lời.
- Defence / block: phòng thủ / chặn.
- Counter-attack: phản công, như bài phòng thủ bằng tấn công.
Khai cuộc và luật chọn màu
- Opening: khai cuộc, những nước đầu ván.
- Swap: luật chọn màu, một người đặt ba quân, người kia chọn màu.
- Swap2: như swap nhưng người thứ hai được thêm lựa chọn đặt thêm hai quân và nhường quyền chọn. Xem swap và swap2.
- Black / White: Đen / Trắng. Đen thường đi trước.
Luật renju
- Forbidden move / foul: nước cấm của Đen trong renju.
- Forbidden point: điểm cấm, ô mà Đen không được đặt quân.
- Các nước cấm gồm double three, double four và overline.
Đọc ký hiệu ván cờ
Tài liệu gomoku thường ghi nước đi bằng toạ độ: một chữ cái cho cột và một con số cho hàng, ví dụ h8 là điểm giữa bàn 15×15. Các sơ đồ trên Caro Việt dùng cùng kiểu: cột a đến o từ trái sang phải, hàng 1 đến 15 từ dưới lên. Một số tài liệu đánh số hàng từ trên xuống hoặc bỏ qua chữ cái nào đó, nên hãy xem chú thích của tài liệu trước khi đọc.
Mẹo đọc tài liệu tiếng Anh
- Đừng dịch từng chữ. Nhiều thuật ngữ có nghĩa "trong nghề" khác nghĩa thường ngày, như "four" chỉ mọi hàng còn một nước là thành năm.
- Chú ý luật mà tài liệu dùng: freestyle, standard hay renju. Một thế thắng trong luật này có thể không thắng trong luật kia.
- Kết hợp đọc với chơi thử. Bàn caro ở trang chủ Caro Việt cho bạn thử các thế ngay sau khi đọc; nếu đăng nhập ở tài khoản, bạn còn lưu được ván để xem lại.
Nói chuyện với người chơi nước ngoài
Khi chơi với người nước ngoài, vài câu hỏi ngắn trước ván giúp tránh hiểu lầm: "freestyle or standard?" (tự do hay chuẩn), "does overline win?" (quá năm có thắng không), "who plays black?" (ai cầm Đen, tức đi trước). Nếu bạn quen luật chặn hai đầu, hãy nói rõ trước, vì người chơi gomoku quốc tế thường không biết luật này. Thống nhất vài điều đó trong một phút là đủ để ván cờ diễn ra suôn sẻ, dù hai người không cùng ngôn ngữ.
Xem thêm các bài trong mục caro, gomoku và renju.
Câu hỏi thường gặp
Open three trong gomoku là gì?
Là hàng ba có thể thành hàng bốn mở ở nước sau. Trong caro thường gọi là "ba mở" hay "ba sống".
VCF nghĩa là gì?
Victory by continuous fours: thắng bằng chuỗi hàng bốn liên tục, mỗi nước buộc đối thủ chặn.
Overline là gì?
Sáu quân trở lên liền nhau. Trong gomoku chuẩn không tính thắng; trong renju, Đen bị cấm đi.
Four-three là gì?
Một nước tạo cùng lúc một hàng bốn và một hàng ba mở. Đây là đòn kép phổ biến nhất và không bị cấm.
Tài liệu gomoku ghi nước đi thế nào?
Thường bằng chữ cái cột và số hàng, như h8. Hãy xem chú thích của từng tài liệu vì cách đánh số có thể khác nhau.
