Khi đọc về gomoku, bạn sẽ gặp hai cái tên: gomoku tự do (freestyle gomoku) và gomoku chuẩn (standard gomoku). Khác biệt giữa chúng chỉ nằm ở một câu hỏi: sáu quân liền nhau có thắng không? Nghe nhỏ, nhưng câu trả lời làm thay đổi khá nhiều thế cờ. Bài này giải thích hai luật và so với caro kiểu Việt Nam.
Gomoku tự do: năm trở lên đều thắng
Trong gomoku tự do, bạn thắng khi có năm quân trở lên liền nhau theo một hướng. Năm quân thắng, sáu quân cũng thắng, bảy quân cũng thắng. Chỉ cần đủ ít nhất năm.
Đây là luật đơn giản nhất, gần với cách nhiều người chơi caro thân mật.
Gomoku chuẩn: chỉ đúng năm
Trong gomoku chuẩn, bạn chỉ thắng khi có đúng năm quân liền nhau. Nếu nước đi của bạn tạo ra sáu quân trở lên liền nhau, gọi là quá năm, thì hàng đó không tính.
Trong hình, nếu X đi h8, hàng thành sáu quân e8 đến j8. Dưới gomoku tự do, X thắng ngay. Dưới gomoku chuẩn, hàng sáu quân không tính, ván tiếp tục.
Điều đó thay đổi gì
Tấn công phải chính xác hơn. Ở gomoku chuẩn, bạn không thể "lấp đầy" một khe nếu việc đó tạo sáu quân. Bạn phải để ý độ dài hàng trước khi đi.
Phòng thủ có thêm cách. Người phòng thủ có thể để đối thủ tự đưa mình vào thế chỉ còn nước tạo quá năm, tức là không có nước thắng thật. Điều này hiếm, nhưng có trong những thế quân dày đặc.
Một số đòn kép mất tác dụng. Nếu một trong hai đe doạ của đòn kép chỉ thành được sáu quân chứ không phải năm, thì đó không phải đe doạ thật dưới gomoku chuẩn.
So với caro kiểu Việt Nam
Caro trên giấy ở Việt Nam thường không bàn tới chuyện quá năm; người chơi coi năm hay hơn năm đều là thắng, giống gomoku tự do. Điểm khác chính của caro Việt Nam lại nằm ở luật chặn hai đầu: năm quân mà cả hai ô ngay ngoài hai đầu đều là quân đối thủ thì không tính thắng.
Nói ngắn gọn:
- Gomoku tự do: năm trở lên là thắng, không quan tâm hai đầu.
- Gomoku chuẩn: đúng năm mới thắng, không quan tâm hai đầu.
- Caro chặn hai đầu: năm quân (thường cả khi nhiều hơn) là thắng, nhưng không tính nếu cả hai đầu bị quân đối thủ chặn.
Trên bàn caro của Caro Việt, bạn chọn giữa luật "chặn hai đầu" và "tự do". Luật "tự do" ở đây theo tinh thần gomoku tự do: đủ năm quân liền là thắng.
Gomoku chuẩn và renju
Luật "đúng năm" khiến trò chơi đòi hỏi tính chính xác hơn: người chơi phải để ý độ dài hàng chứ không chỉ số quân. Nó cũng gần hơn với renju, nơi quá năm bị cấm với người đi trước. Dù vậy, cả gomoku chuẩn lẫn gomoku tự do vẫn giữ lợi thế lớn cho người đi trước, nên thi đấu thường dùng thêm luật chọn màu như swap và swap2.
Luyện để quen với cả hai luật
- Khi chơi luật tự do, thỉnh thoảng tự đặt thêm điều kiện "phải đúng năm" để tập tính độ dài hàng.
- Khi tạo hàng có khe, đếm số quân ở hai bên khe trước khi lấp. Nếu lấp khe cho ra sáu quân, dưới gomoku chuẩn đó không phải nước thắng.
- Khi phòng thủ, để ý những hàng mà đối thủ chỉ có thể hoàn thành thành sáu quân: dưới gomoku chuẩn, bạn không cần chặn những hàng đó gấp.
Quá năm trong ván với máy và với người
Khi chơi với máy trên bàn caro của Caro Việt, luật hiện rõ ở màn chọn trước ván, nên bạn không phải đoán. Khi chơi với người, nhất là người nước ngoài quen gomoku, hãy hỏi trước họ quen luật nào. Một người quen gomoku chuẩn có thể bất ngờ khi thấy bạn thắng bằng sáu quân, còn một người quen caro chặn hai đầu có thể bất ngờ khi năm quân bị kẹp của họ vẫn được tính trong gomoku. Thống nhất luật trước ván là cách đơn giản nhất để cả hai cùng vui.
Nếu bạn định tham gia một giải gomoku hoặc renju ở đâu đó, hãy đọc kỹ quy định về quá năm của giải đó. Mỗi giải có thể chọn một luật khác nhau, và chi tiết nhỏ này đôi khi quyết định kết quả của một ván căng.
Luật nào hợp với bạn
Nếu bạn chơi cho vui với bạn bè, luật tự do hoặc luật chặn hai đầu đều ổn. Nếu bạn muốn làm quen với cách thế giới thi đấu, hãy tìm hiểu cả gomoku chuẩn và renju. Điều quan trọng nhất vẫn là thống nhất luật trước khi chơi, để không có tranh cãi khi ai đó tạo sáu quân.
Một tình huống hay gặp
Trong thế cờ dày quân, có lúc bạn có hai quân bên trái một khe và ba quân bên phải. Nhìn qua, lấp khe có vẻ là nước thắng. Ở gomoku tự do đúng là vậy: sáu quân liền vẫn thắng. Ở gomoku chuẩn, lấp khe đó cho ra sáu quân và không thắng, trong khi đối thủ có thể đang chờ sẵn một hàng bốn của họ. Người quen luật tự do chuyển sang luật chuẩn hay mắc đúng tình huống này ở vài ván đầu. Cách tránh là tập đếm tổng số quân hai bên khe mỗi khi định lấp, một thói quen chỉ mất một giây nhưng cứu được nhiều ván.
Xem thêm caro và gomoku khác gì, renju là gì và mục caro, gomoku và renju.
Câu hỏi thường gặp
Gomoku tự do là gì?
Là luật gomoku cho thắng khi có năm quân trở lên liền nhau. Sáu quân liền cũng thắng.
Gomoku chuẩn khác gì gomoku tự do?
Gomoku chuẩn chỉ tính thắng khi có đúng năm quân liền nhau. Sáu quân trở lên (quá năm) không tính.
Caro Việt Nam giống luật nào hơn?
Về chuyện quá năm, caro trên giấy thường giống gomoku tự do. Điểm khác chính của caro Việt Nam là luật chặn hai đầu.
Luật "tự do" trên Caro Việt là luật nào?
Theo tinh thần gomoku tự do: đủ năm quân liền nhau là thắng, không quan tâm hai đầu.
Vì sao cần tính độ dài hàng trong gomoku chuẩn?
Vì lấp một khe có thể tạo ra sáu quân, và dưới gomoku chuẩn, quá năm không tính thắng.
