Ai chơi caro lâu đều biết người đi trước có lợi. Trong gomoku tự do trên bàn 15×15, lợi thế đó lớn tới mức đã được chứng minh bằng máy tính là đủ để người đi trước thắng nếu chơi hoàn hảo. Vậy làm sao để một giải gomoku công bằng? Câu trả lời phổ biến là các luật chọn màu, trong đó hai cái tên hay gặp nhất là swap và swap2.
Ý tưởng chung: cắt bánh
Luật chọn màu dựa trên một ý tưởng quen thuộc: một người cắt, người kia chọn. Nếu một người chia bánh và người kia được chọn phần trước, người chia sẽ cố chia thật đều. Trong gomoku, "chia bánh" là đặt vài quân đầu tiên; "chọn phần" là chọn cầm màu nào.
Người đặt quân muốn tạo một thế cân bằng, vì nếu thế cờ nghiêng về một màu, người kia sẽ chọn màu đó. Kết quả là ván cờ bắt đầu từ một thế gần như cân bằng, bất kể ai đi trước.
Luật swap
Swap là dạng đơn giản nhất:
- Người thứ nhất đặt ba quân lên bàn: hai quân Đen và một quân Trắng (Đen là màu đi trước).
- Người thứ hai chọn màu: cầm Đen hoặc cầm Trắng.
- Ván cờ tiếp tục từ thế ba quân đó, với người cầm Trắng đi nước tiếp theo.
Người thứ nhất phải đặt ba quân sao cho không màu nào có lợi rõ ràng. Nếu đặt thế quá tốt cho Đen, người thứ hai chọn Đen. Nếu đặt thế quá tốt cho Trắng, người thứ hai chọn Trắng.
Luật swap2
Swap2 thêm một lựa chọn cho người thứ hai, khiến việc đặt quân khó "đoán" hơn:
- Người thứ nhất đặt ba quân: hai Đen, một Trắng.
- Người thứ hai có ba lựa chọn:
- cầm Đen;
- cầm Trắng;
- đặt thêm hai quân (một Đen, một Trắng) và nhường quyền chọn màu cho người thứ nhất.
- Nếu người thứ hai chọn đặt thêm hai quân, người thứ nhất sẽ chọn màu từ thế năm quân đó.
Lựa chọn thứ ba khiến người thứ nhất không thể chỉ đặt một thế "hơi lệch" và hy vọng người kia chọn sai. Người thứ hai luôn có cách đẩy quyết định trở lại.
Vì sao cần swap2 khi đã có swap
Với swap, người đặt quân có thể tìm những thế mà họ hiểu rất rõ còn đối thủ thì không. Dù thế cờ "cân bằng" trên lý thuyết, người đặt quân vẫn có lợi vì quen thuộc. Swap2 giảm lợi thế này: nếu người thứ hai không chắc chắn về thế ba quân, họ có thể thêm hai quân để đưa ván về một thế mà họ quen hơn, và bắt người kia phải chọn.
Mẹo cho người đặt quân
- Đặt thế bạn hiểu rõ, nhưng đủ cân bằng để không màu nào được chọn một cách hiển nhiên.
- Nghĩ trước cả hai màu. Bạn không biết mình sẽ cầm màu nào, nên phải chuẩn bị chơi được cả hai.
- Với swap2, nghĩ trước khả năng bị thêm hai quân. Thế ba quân của bạn nên khó để đối thủ thêm quân và biến nó thành thế có lợi rõ.
Mẹo cho người chọn
- Chọn màu có nhiều hướng phát triển hơn. Đếm các hàng hai, hàng ba tiềm năng của mỗi màu.
- Chọn màu hợp với lối chơi của mình. Nếu bạn thích tấn công, chọn màu có thế chủ động. Nếu bạn phòng thủ tốt, cầm màu còn lại cũng không sao.
- Với swap2, khi phân vân, thêm hai quân. Việc này đẩy trách nhiệm chọn sang người kia.
Swap trong caro với bạn bè
Khi chơi caro với bạn bè, bạn có thể thử swap một cách thân thiện: một người đặt ba quân, người kia chọn X hay O. Đó là cách thú vị để ván đầu tiên của buổi chơi công bằng hơn, thay vì oẳn tù tì xem ai đi trước. Khi mời bạn qua trang chơi online, hai người có thể thống nhất trước qua tin nhắn: người đi trước đặt quân đầu theo gợi ý của người kia, hoặc đơn giản là mỗi ván đổi người đi trước.
Một cách đơn giản hơn mà nhiều nhóm bạn dùng là đổi lượt đi trước sau mỗi ván, và chơi theo cặp ván. Trên trang online, nút "Chơi lại (đổi màu)" làm việc này tự động.
Swap và luật chặn hai đầu
Luật chọn màu chủ yếu gắn với gomoku thi đấu. Caro kiểu Việt Nam với luật chặn hai đầu đã có phần cân bằng hơn gomoku tự do, vì người phòng thủ có thêm cách vô hiệu hoá hàng của đối thủ. Nhưng lợi thế đi trước vẫn còn, nên dùng swap hay đổi lượt vẫn là ý hay khi chơi nghiêm túc.
Luyện đặt quân với máy
Muốn luyện vai người đặt quân, thử vẽ vài thế ba quân ra giấy ô ly, rồi tự chơi tiếp cả hai phía để xem thế nghiêng về đâu. Hoặc chơi với máy trên bàn caro ở trang chủ, mỗi ván đổi cầm X và O, để cảm nhận thế mở nào dễ chơi cho mỗi bên. Nếu đăng nhập ở tài khoản, bạn có thể lưu các ván và xem lại, so sánh các thế mở đã thử.
Một ví dụ về suy nghĩ khi chọn màu
Giả sử người thứ nhất đặt hai quân Đen chéo nhau ở giữa bàn và một quân Trắng ngay cạnh, chặn một đầu của đường chéo đó. Người thứ hai nhìn thế ba quân và đếm: Đen có một hàng hai chéo đã bị chặn một đầu, cùng vài hướng ngang dọc còn thoáng; Trắng chỉ có một quân đơn lẻ nhưng sẽ được đi nước tiếp theo. Nếu người thứ hai giỏi tấn công, họ có thể chọn Đen để tận dụng các hướng còn thoáng. Nếu họ tin vào khả năng phòng thủ và thích có nước đi ngay, họ chọn Trắng. Với swap2, nếu thấy khó quyết, họ đặt thêm một Đen một Trắng để chuyển sang thế mà họ quen hơn, và nhường quyết định lại. Chính những cân nhắc này làm cho phần mở đầu của gomoku thi đấu trở thành một cuộc đấu trí riêng.
Xem thêm caro và gomoku khác gì, renju là gì và mục caro, gomoku và renju.
Câu hỏi thường gặp
Swap trong gomoku là gì?
Là luật chọn màu: người thứ nhất đặt ba quân (hai Đen, một Trắng), người thứ hai chọn cầm màu nào. Người đặt quân vì vậy cố tạo thế cân bằng.
Swap2 khác swap thế nào?
Trong swap2, người thứ hai có thêm lựa chọn đặt thêm hai quân (một Đen, một Trắng) và nhường quyền chọn màu lại cho người thứ nhất.
Vì sao gomoku cần luật chọn màu?
Vì người đi trước có lợi thế lớn. Ở gomoku tự do trên bàn 15×15, người đi trước chơi hoàn hảo có thể thắng. Luật chọn màu giúp ván cờ bắt đầu từ thế cân bằng hơn.
Chơi caro với bạn bè có cần swap không?
Không bắt buộc. Đổi lượt đi trước sau mỗi ván là cách đơn giản và công bằng. Swap là một lựa chọn thú vị nếu muốn thử.
Người đặt quân trong swap nên đặt thế nào?
Đặt thế mình hiểu rõ nhưng đủ cân bằng, và chuẩn bị chơi được cả hai màu vì không biết mình sẽ cầm màu nào.
