Nếu từng chơi caro trên vở ở trường, rất có thể bạn đã chơi theo luật chặn hai đầu mà không gọi tên nó. Đó là luật "năm con bị kẹp hai đầu thì không ăn" — một câu cửa miệng quen thuộc của nhiều thế hệ học sinh. Luật nghe đơn giản, nhưng hiểu sai một chi tiết nhỏ là đủ để cãi nhau cả giờ ra chơi.
Bài này giải thích chính xác luật chặn hai đầu: thế nào là bị chặn, khi nào dãy năm không được tính, và quan trọng hơn cả — luật này thay đổi cách tấn công và phòng thủ ra sao.
Phát biểu luật
Một dãy năm quân liên tiếp của cùng một bên thắng ván, trừ khi hai ô nằm ngay ở hai đầu dãy đều có quân của đối phương.
Nói cách khác, để một dãy năm được tính thắng, cần ít nhất một đầu:
- còn trống, hoặc
- là mép bàn cờ (tuỳ quy ước — xem phần dưới), hoặc
- là quân của chính mình (khi dãy dài hơn năm, tuỳ quy ước).
Chỉ khi cả hai đầu đều là quân đối phương thì dãy năm mới "chết".
Ví dụ: dãy năm bị chặn
Trong thế trên, X đã có năm quân liền nhau nhưng không thắng. Người mới chơi luật này thường ngạc nhiên ở đúng chỗ này: "đủ năm rồi mà!". Nhưng luật là luật: một dãy bị kẹp giữa hai quân đối phương bị coi là đã bị chặn đứng.
Ví dụ: chỉ bị chặn một đầu
Chỉ cần một đầu còn thoáng, dãy năm vẫn thắng bình thường.
Mép bàn cờ tính thế nào?
Đây là chỗ các nhóm chơi hay quy ước khác nhau. Khi dãy năm chạm mép bàn cờ, một số người coi mép bàn như một quân chặn, số khác thì không. Trên giấy, chuyện này ít khi xảy ra vì bàn cờ có thể kéo dài. Trên bàn cố định 15×15, hãy thống nhất trước nếu chơi với bạn bè ngoài đời.
Lời khuyên thực tế: đừng xây thế tấn công sát mép bàn. Dù quy ước ra sao, một thế ở giữa bàn luôn có nhiều hướng phát triển hơn thế ở mép.
Luật này đổi cách tấn công ra sao
Bốn mở vẫn là thắng
Một bốn mở là bốn quân liên tiếp mà hai ô ở hai đầu đều trống. Dưới luật tự do, bốn mở là thắng chắc vì đối phương chỉ chặn được một đầu. Dưới luật chặn hai đầu, bốn mở vẫn thắng: đối phương chặn một đầu, bạn đặt vào đầu còn lại để thành năm. Khi đó dãy năm chỉ bị chặn một phía, nên được tính.
Bốn bị chặn một đầu trở nên yếu hơn
Một bốn chặn (bốn quân liên tiếp, một đầu đã có quân đối phương) chỉ còn một ô để thành năm. Dưới luật tự do, đối phương buộc phải chặn ô đó. Dưới luật chặn hai đầu, nếu đối phương chặn ô còn lại thì dãy bị kẹp hai đầu — mất hẳn giá trị.
Điều quan trọng hơn: bạn không thể thắng bằng cách đặt vào ô cuối của một bốn chặn nếu ô tiếp theo phía bên kia cũng là quân đối phương. Hãy luôn kiểm tra đầu bên kia trước khi tin rằng mình "sắp thắng".
Đòn kép vẫn là vũ khí chính
Vì một bốn chặn dễ bị vô hiệu hoá, người tấn công theo luật chặn hai đầu càng phải dựa vào đòn kép: tạo cùng lúc hai mối đe doạ để đối phương chỉ chặn được một. Bốn-ba và ba-ba là hai đòn quen thuộc nhất. Đọc thêm trong danh mục tấn công.
Luật này đổi cách phòng thủ ra sao
Với người phòng thủ, luật chặn hai đầu là một món quà. Nhiều khi bạn không cần chặn ngay sát dãy của đối phương, mà có thể đặt quân ở vị trí sẵn sàng kẹp đầu còn lại.
Một thói quen tốt: khi đối phương có một dãy ba đã bị bạn chặn một đầu, hãy để ý ô cách đầu kia hai ô. Nếu bạn có quân ở đó sớm, dãy của đối phương khó thành năm có giá trị.
Nhưng đừng lạm dụng. Phòng thủ quá mức làm bạn mất lượt, và trong caro, người mất quyền chủ động thường là người thua.
Hiểu lầm hay gặp
- "Bị chặn hai đầu thì dãy bốn cũng vô dụng" — chưa hẳn. Dãy bốn bị kẹp hai đầu không thể thành năm theo hướng đó, nhưng các quân của nó vẫn góp mặt ở ba hướng khác.
- "Năm con chạm mép bàn thì không tính" — tuỳ quy ước. Hãy thống nhất trước.
- "Luật chặn hai đầu thì người đi trước hết lợi thế" — không. Người đi trước vẫn có lợi, chỉ là lợi thế ít rõ hơn so với luật tự do.
Chơi thử
Trên bàn cờ của trang, bạn chọn luật chặn hai đầu trước khi chơi với máy. Hãy thử vài ván và để ý xem máy chặn thế nào — thường nó sẽ chờ đúng thời điểm để kẹp đầu còn lại thay vì chặn vội. Khi quen, bạn có thể rủ bạn bè đánh online theo luật này.
Bài tập nhỏ để quen luật
Khi chơi với máy theo luật chặn hai đầu, mỗi lần bạn định tạo một dãy bốn, hãy dừng một giây và tự hỏi: "Nếu máy chặn đầu này, đầu kia có còn thoáng không?" Nếu câu trả lời là không, dãy bốn đó chỉ là một nước ép, không phải một mối đe doạ thắng.
Làm ngược lại khi phòng thủ: mỗi khi máy có dãy ba, hãy nhìn xem đầu nào của dãy đã có sẵn quân mình ở gần. Chặn vào đầu còn lại thường hiệu quả hơn, vì nó khiến cả dãy dễ bị kẹp hai đầu về sau.
Sau khoảng hai mươi ván tập như vậy, việc nhìn cả hai đầu mỗi dãy sẽ thành phản xạ.
Câu hỏi thường gặp
Bị chặn một đầu thì năm con có thắng không?
Có. Luật chặn hai đầu chỉ không tính thắng khi cả hai đầu đều là quân đối phương. Bị chặn một đầu vẫn thắng bình thường.
Bốn mở có còn là thế thắng chắc không?
Có. Đối phương chặn đầu nào thì bạn đi đầu còn lại, và dãy năm lúc đó chỉ bị chặn một phía.
Mép bàn cờ có được coi là chặn không?
Tuỳ quy ước của nhóm chơi. Khi chơi ngoài đời, hãy thống nhất trước. Tốt nhất là tránh xây thế tấn công sát mép.
Luật chặn hai đầu có công bằng hơn luật tự do không?
Nó cho người phòng thủ thêm cơ hội, nên thường được xem là cân bằng hơn một chút, nhưng người đi trước vẫn có lợi thế.
Nên học luật nào trước?
Nếu mới chơi, bắt đầu với luật tự do để nắm thế cờ cơ bản. Khi đã quen ba mở, bốn mở, hãy chuyển sang luật chặn hai đầu để tập tấn công chắc tay hơn.
