Nếu nước đầu tiên của X gần như luôn đặt ở trung tâm, thì nước thứ hai — nước đầu tiên của O — mới là lúc ván cờ bắt đầu có "tính cách". O đặt ở đâu sẽ quyết định ván cờ phát triển theo hướng nào, X có dễ tấn công không, và O phải phòng thủ vất vả tới mức nào.
Bài này so sánh hai cách đáp phổ biến nhất — thẳng cạnh và chéo cạnh — và giải thích vì sao đặt xa quân X thường không phải ý hay.
Hai cách đáp phổ biến
Giả sử X đã đặt ở trung tâm h8. Tám ô bao quanh h8 chia thành hai nhóm:
- Thẳng cạnh: bốn ô chung cạnh với h8 — h9, h7, g8, i8.
- Chéo cạnh: bốn ô chung góc với h8 — g9, i9, g7, i7.
Do bàn cờ đối xứng, bốn ô trong mỗi nhóm về cơ bản là như nhau. Vậy thực chất O chỉ có hai lựa chọn chính.
Đáp thẳng cạnh
Khi O đặt thẳng cạnh — ví dụ h9, ngay phía trên X — O chặn ngay một hướng của X (cột dọc về phía trên) và đứng ở vị trí đối xứng khá "cân".
Ưu điểm cho O: chặn sớm một hướng, giữ ván cờ gọn gàng.
Nhược điểm: X có nhiều cách phát triển sang ngang và chéo quanh cặp quân này, và nước thứ ba của X có thể tạo ra những thế rất linh hoạt.
Đáp chéo cạnh
Khi O đặt chéo cạnh — ví dụ i9 — O không chặn trực tiếp hàng ngang hay cột dọc của X, mà chặn một đường chéo.
Ưu điểm cho O: vị trí chéo thường khiến X khó xây những thế "đẹp" theo hàng ngang và dọc vì các quân của X và O đan xen.
Nhược điểm: X giữ nguyên hai hướng ngang và dọc chưa bị chặn.
Cái nào tốt hơn?
Không có đáp án tuyệt đối. Cả hai cách đáp đều được dùng rộng rãi, và mỗi cách dẫn tới một nhóm thế khai cuộc riêng. Trong renju — một biến thể thi đấu của gomoku — các thế khai cuộc chuẩn cũng được chia thành hai nhóm tương ứng: trực tiếp và gián tiếp.
Với người chơi phổ thông, lời khuyên đơn giản:
- Người mới: đáp thẳng cạnh. Thế cờ dễ đọc hơn vì các dãy thẳng hàng dễ nhìn.
- Khi đã quen: thử cả hai để biết mình thích kiểu nào.
Chi tiết về hai nhóm thế có trong bài khai cuộc trực tiếp và gián tiếp.
Đặt xa quân X có được không?
Một số người mới, khi cầm O, đặt nước đầu tiên của mình ở xa X — với ý nghĩ "tránh đụng độ" hoặc "tự xây thế riêng". Đây thường là một sai lầm.
Lý do: X đi trước, nên nếu hai bên cùng xây thế riêng ở hai vùng khác nhau, X sẽ luôn nhanh hơn một nước. Trong caro, nhanh hơn một nước thường là đủ để thắng. O cần ở gần X để vừa xây vừa chặn.
Nguyên tắc chung cho nước thứ hai
- Đặt sát X — thẳng cạnh hoặc chéo cạnh.
- Không đặt ở phía mép gần nhất nếu X lệch tâm — hãy đặt ở phía đẩy X ra xa trung tâm hơn nếu có thể.
- Nghĩ tới nước thứ ba của X: sau nước của bạn, X sẽ phát triển thế nào? Chọn ô khiến X khó tạo thế nhất.
X nên phản ứng thế nào?
Nếu bạn cầm X, sau nước thứ hai của O, nhiệm vụ của bạn là đặt nước thứ ba sao cho:
- tạo được dãy hai với h8 theo hướng chưa bị O chặn,
- và nếu được, dãy hai đó "né" khỏi hướng O đang kiểm soát.
Xem thêm bài xây thế khai cuộc.
Thử trên bàn cờ
Trên bàn cờ của trang, hãy cầm O và thử hai loạt ván: năm ván luôn đáp thẳng cạnh, năm ván luôn đáp chéo cạnh. So sánh xem kiểu nào bạn phòng thủ thoải mái hơn. Nếu đã đăng nhập, các ván được lưu để bạn xem lại và thấy rõ sự khác biệt ở những nước tiếp theo.
Một vài điều người mới hay nhầm
- "Đặt thẳng cạnh là để chặn X." Chỉ đúng một phần. Nước thứ hai của O không phải để chặn — X mới có một quân, chưa có gì để chặn. Nó là nước để giành vị trí gần trung tâm.
- "Chéo cạnh là yếu vì không chặn gì." Không đúng. Vị trí chéo có giá trị riêng: nó làm các dãy của X khó xếp gọn.
- "O không bao giờ thắng được." O thắng thường xuyên khi X đi sai, và X ở trình độ phổ thông đi sai khá nhiều.
Khi X không đặt ở trung tâm
Đôi khi, nhất là khi chơi với người mới hoặc chơi trên vở, X đặt nước đầu ở một chỗ lệch hẳn về một phía. Lúc này O có một lợi thế nhỏ: hãy đặt nước đầu của mình ở phía gần trung tâm hơn so với quân X. Như vậy, vùng rộng rãi nhất của bàn cờ nằm về phía O, còn X bị đẩy dần về phía mép.
Nếu X đặt ở góc hoặc sát mép, đừng vội đặt sát X ở phía ngoài. Hãy đứng giữa X và phần còn lại của bàn cờ. Mỗi quân X đặt tiếp sau đó sẽ phải phát triển vào vùng chật, còn O có không gian để xây thế riêng.
Đây là một trong số ít trường hợp O có thể giành thế chủ động ngay từ những nước đầu.
Câu hỏi thường gặp
O nên đáp thẳng cạnh hay chéo cạnh?
Cả hai đều được dùng rộng rãi. Người mới nên bắt đầu với thẳng cạnh vì thế cờ dễ đọc hơn.
Có nên đặt nước đầu tiên của O ở xa X không?
Thường là không. X đi trước nên sẽ nhanh hơn nếu hai bên xây thế ở hai nơi khác nhau.
Khai cuộc trực tiếp và gián tiếp nghĩa là gì?
Đó là tên gọi hai nhóm thế khai cuộc, tuỳ nước thứ hai đặt thẳng cạnh hay chéo cạnh với nước đầu.
Nước thứ hai của O có quyết định thắng thua không?
Không trực tiếp, nhưng nó định hướng ván cờ. Đặt xa X là cách nhanh nhất để thua sớm.
X đặt lệch tâm thì O đáp thế nào?
Vẫn đặt sát X, và nếu có lựa chọn, đặt về phía trung tâm để đẩy thế của X về phía mép bàn.
