Hỏi người chơi caro vì sao họ thua ván vừa rồi, câu trả lời phổ biến nhất là: "Không thấy đường chéo." Mắt người quen đọc theo hàng ngang và cột dọc; đường chéo nằm "lệch" so với cách mắt di chuyển, nên dễ bị bỏ sót — nhất là khi các quân không đứng sát nhau.
Điều đó có nghĩa là: nếu bạn biết tấn công theo đường chéo, bạn có một vũ khí mà phần lớn đối thủ phổ thông không phòng bị kịp. Bài này giải thích vì sao đường chéo hiệu quả, cách xây thế chéo, đòn kép hai đường chéo và cách che giấu ý đồ.
Hai đường chéo
Mỗi ô trên bàn cờ nằm trên hai đường chéo:
- Chéo lên: từ dưới bên trái lên trên bên phải — ví dụ f6, g7, h8, i9, j10.
- Chéo xuống: từ trên bên trái xuống dưới bên phải — ví dụ f10, g9, h8, i7, j6.
Cả hai đều có giá trị như hàng ngang và cột dọc: năm quân liền nhau theo đường chéo là thắng.
Vì sao tấn công chéo hiệu quả?
1. Đối phương khó nhìn
Khi đối phương quét quanh quân bạn vừa đặt, họ thường nhìn ngang và dọc trước. Nếu họ vội, đường chéo có thể bị bỏ qua hoàn toàn.
2. Quân chặn thẳng không chặn được chéo
Người phòng thủ hay đặt quân thẳng cạnh quân tấn công — trên, dưới, trái, phải. Những quân đó chặn hàng ngang và cột dọc, nhưng để trống cả hai đường chéo. Thế cờ trông như bị vây kín nhưng thực ra vẫn còn hai lối thoát.
Kiểm tra: đường chéo lên f6, g7, h8 có hai đầu e5 và i9 trống; đường chéo xuống h8, i7, j6 có hai đầu g9 và k5 trống. Cả hai đều là ba mở. O chỉ chặn được một.
3. Đường chéo dễ tạo giao điểm
Hai đường chéo của cùng một ô vuông góc với nhau, giống như hàng ngang và cột dọc. Vì vậy, mọi đòn kép dùng được cho hướng thẳng — ba-ba, bốn-ba, bốn-bốn — đều dùng được cho hai đường chéo, hoặc một đường chéo với một hướng thẳng.
Xây thế chéo
Hình chữ X
Bốn quân đặt ở bốn góc chéo quanh một ô trống — ví dụ g7, i7, g9, i9 quanh h8 — tạo thành hình chữ X. Ô giữa h8 là giao điểm của hai đường chéo. Đặt vào h8 tạo hai dãy ba chéo cùng lúc.
Hình chữ X khó nhìn hơn hình thoi thẳng (các quân ở trên, dưới, trái, phải) vì mắt không thấy các quân "thẳng hàng".
Kết hợp chéo và thẳng
Đòn mạnh nhất thường kết hợp một đường chéo với một hướng thẳng: đối phương đang chú ý hàng ngang của bạn, trong khi quân quyết định lại nằm ở giao điểm với một đường chéo. Đòn bốn-ba với "ba" nằm trên đường chéo là một trong những đòn khó đỡ nhất ở trình độ phổ thông. Xem bài đòn bốn-ba.
Che giấu ý đồ
Một số mẹo khiến thế chéo của bạn càng khó bị phát hiện:
- Dùng dãy gãy trên đường chéo. Ba gãy chéo — ví dụ f6, g7, _, i9 — là thế khó nhìn nhất trong caro. Xem bài ba gãy và bốn gãy.
- Tạo đe doạ thẳng trước. Khi đối phương bận chặn một ba mở ngang, họ ít để ý tới quân bạn vừa đặt thêm trên đường chéo.
- Xây thế chéo xa trung tâm của trận đấu. Đối phương thường chỉ nhìn vùng nóng quanh các quân gần đây.
Phòng thủ trước tấn công chéo
Nếu bạn là người hay thua vì đường chéo, hãy tập:
- Quét bốn hướng sau mỗi nước của đối phương — không bỏ qua hai đường chéo. Xem bài cách nhìn bàn cờ caro.
- Chặn bằng quân chéo khi có thể: một quân đặt chéo cạnh quân đối phương chặn được một đường chéo mà quân thẳng cạnh không chặn được.
- Để ý hình chữ X của đối phương: bốn quân ở bốn góc chéo quanh một ô trống là dấu hiệu nguy hiểm.
Tấn công chéo với máy và với người
Máy trên bàn cờ của trang kiểm tra đủ bốn hướng mỗi nước, nên tấn công chéo không phải là "bẫy" với máy — nhưng nó vẫn là những đòn hợp lệ, và luyện với máy giúp bạn quen dựng thế chéo chính xác. Khi chơi với người online, tấn công chéo thường hiệu quả hơn nhiều vì người chơi dễ bỏ sót.
Nếu đã đăng nhập, xem lại các ván thắng và đếm: có bao nhiêu ván quyết định bởi một đường chéo? Rồi xem các ván thua và đếm tương tự. Bạn sẽ thấy đường chéo quan trọng tới mức nào.
Một ván điển hình quyết định bởi đường chéo
Ván cờ bắt đầu ở trung tâm. X xây một dãy ngang, O chặn. X xây một dãy dọc, O lại chặn. Tới nước thứ mười, các quân X và O đan xen dày đặc quanh trung tâm, và O cảm thấy mọi thứ đã được kiểm soát: mọi hàng ngang và cột dọc của X đều đã có quân O đứng cạnh.
Nhưng nhìn kỹ, các quân X — những quân đã bị chặn theo hướng thẳng — lại tình cờ đứng thành những cặp chéo nhau. Một quân X đặt vào đúng giao điểm của hai đường chéo đó, và O bất ngờ đối mặt với hai ba mở cùng lúc.
Kiểu ván này rất phổ biến, và nó cho thấy một điều: những quân bị chặn theo hướng thẳng không phải là quân chết. Chúng vẫn sống trên hai đường chéo. Người tấn công giỏi nhớ điều đó; người phòng thủ giỏi cũng vậy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đường chéo dễ bị bỏ sót?
Vì mắt người quen đọc theo hàng ngang và cột dọc. Các quân trên đường chéo không xếp theo hướng mắt quen di chuyển.
Đòn kép hai đường chéo có mạnh không?
Có. Nó hoạt động giống ba-ba hay bốn-ba thẳng, nhưng khó nhìn hơn, nên đối phương dễ không kịp phản ứng.
Làm sao chặn tấn công chéo?
Quét đủ bốn hướng sau mỗi nước đối phương, và khi có thể, chặn bằng quân đặt chéo cạnh để cắt đường chéo.
Hình chữ X là gì?
Là bốn quân đặt ở bốn góc chéo quanh một ô trống. Ô giữa là giao điểm của hai đường chéo, đặt vào đó tạo hai dãy chéo cùng lúc.
Tấn công chéo có hiệu quả với máy không?
Máy không bỏ sót đường chéo, nên không có yếu tố bất ngờ. Nhưng các đòn chéo vẫn là đòn thật và luyện với máy giúp bạn dựng chúng chính xác hơn.
