Cầm O trong caro nghĩa là luôn chậm hơn đối phương một nhịp. X đặt nước đầu ở trung tâm, và từ đó trở đi, O thường phải phản ứng với những gì X làm. Nhiều người ghét cầm O vì cảm giác bị dắt mũi cả ván.
Nhưng cầm O không có nghĩa là thua. Rất nhiều ván O thắng — không phải vì O đi hay hơn từ đầu, mà vì O không để mình bị cuốn theo và biết chờ đúng lúc. Bài này trình bày cách chơi khai cuộc khi cầm O: từ nước đầu tiên, cách chặn, tới khoảnh khắc giành lại thế chủ động.
Tâm thế đúng khi cầm O
Trước hết, hãy thay đổi cách nghĩ. Mục tiêu của O trong khai cuộc không phải là thắng nhanh, mà là:
- Không để X tạo đòn kép trong những nước đầu.
- Giữ ván cờ cân bằng tới giữa ván.
- Chờ X đi một nước không chính xác, rồi tận dụng.
Người cầm O mà vội tấn công thường bị X chặn rồi phản công — và vì X đi trước, X phản công nhanh hơn.
Nước đầu tiên của O: đặt sát
Nước đầu tiên của O — tức nước thứ hai của ván — nên đặt sát quân X, thẳng cạnh hoặc chéo cạnh. Chi tiết trong bài nước thứ hai trong caro.
Lý do: nếu O đặt xa, X sẽ tự do xây thế ở trung tâm, và khi O quay về chặn thì đã muộn.
Chặn đúng lúc, không chặn sớm
Người cầm O hay mắc một trong hai lỗi ngược nhau:
- Chặn quá muộn: để X có ba mở mà không chặn, lượt sau X có bốn mở và thắng.
- Chặn quá sớm: chặn mọi dãy hai của X, mất hết lượt vào phòng thủ, không bao giờ xây được thế riêng.
Nguyên tắc cân bằng:
- Dãy hai của X: chưa cần chặn, trừ khi nó là một phần của hình thoi hay tam giác sắp tạo đòn kép.
- Ba mở của X: chặn ngay một đầu.
- Bốn của X: chặn ngay ô còn lại.
Chặn bằng nước có ích
Đây là kỹ năng quan trọng nhất của người cầm O. Khi phải chặn một ba mở, bạn có hai ô để chọn — hai đầu của dãy ba. Đừng chọn ngẫu nhiên. Hãy chọn ô:
- gần các quân O khác hơn — để nước chặn đồng thời xây thế của bạn,
- hoặc nằm trên hướng X có thể phát triển tiếp — để chặn luôn cả khả năng sau.
Mỗi nước chặn có ích là một lượt O không bị thiệt. Qua nhiều nước, những lượt nhỏ này cộng lại thành một thế cân bằng.
Khoảnh khắc giành lại thế chủ động
Trong khai cuộc, có những nước X không tạo mối đe doạ nào — nước chuẩn bị, nước xây thế. Khi X đi một nước như vậy, O được tự do một lượt. Đó là khoảnh khắc quý.
Cách dùng lượt tự do:
- Kiểm tra lại: X có mối đe doạ nào đang chờ không? Nếu không:
- Tạo một ba mở của O — ở chỗ mà X khó chặn bằng nước có ích.
- X phải chặn. Giờ X là bên phản ứng.
Nếu O tạo được hai ba mở liên tiếp, mỗi lần X chặn, thế chủ động đã đổi chiều.
Những dấu hiệu X đang đi sai
Là người cầm O, hãy để ý những dấu hiệu sau — mỗi dấu hiệu là một cơ hội:
- X dồn quân trên một hàng: chặn hai đầu là hàng đó chết.
- X đặt quân xa cụm của mình: có thể X đang chuẩn bị một đường chéo — hoặc đang lãng phí một nước.
- X tạo bốn chặn vô ích: X mất một quân mà không được gì, O chặn xong còn có thể được lợi thế vị trí.
- X xây thế sát mép bàn: thế đó yếu, O có thể phớt lờ một phần.
Cầm O với luật chặn hai đầu
Luật chặn hai đầu là đồng minh của người cầm O. Dưới luật này, một dãy của X bị kẹp hai đầu sẽ mất giá trị hoàn toàn. Người cầm O có thể:
- chặn một đầu sớm, rồi chờ để chặn đầu kia khi cần,
- dùng các quân chặn đặt sẵn để "kẹp" các dãy của X về sau.
Nếu bạn thường cầm O khi chơi với bạn bè, hãy đề nghị luật chặn hai đầu — nó làm ván cờ cân bằng hơn. Xem bài luật chặn hai đầu.
Tập cầm O với máy
Trên bàn cờ của trang, chọn cầm O để máy đi trước. Bắt đầu ở mức thấp nhất. Mục tiêu các ván đầu không phải thắng, mà là:
- không để máy có bốn mở nào,
- mỗi lần chặn, chọn ô "hai việc".
Khi đã làm được điều đó đều đặn, bạn sẽ thấy các ván thắng bắt đầu xuất hiện tự nhiên: máy ở mức thấp đôi khi đi những nước không đe doạ, và bạn sẽ biết cách tận dụng. Nếu đã đăng nhập, xem lại để tìm những lượt tự do mà bạn đã bỏ lỡ.
Một ván mẫu khi cầm O
Hình dung một ván quen thuộc. X đặt h8, O đáp thẳng cạnh ở h9. X đặt g7, tạo dãy hai chéo. O không vội chặn dãy hai này mà đặt i8 — vừa đứng cạnh X, vừa nối chéo với h9. X đặt f6 để có ba chéo f6, g7, h8. Đây là ba mở, O phải chặn. O chọn e5 hay i9? Ô i9 nằm sát hai quân O ở h9 và i8, nên O chặn ở i9 — nước "hai việc". Giờ O có ba quân h9, i9, i8 tạo hai dãy hai. X lại phải cân nhắc: tiếp tục tấn công ở phía e5, hay chặn O trước?
Chỉ sau vài nước, O đã chuyển từ bên bị dắt sang bên có thế riêng. Không có nước nào của O là nước thắng, nhưng không có nước nào là nước phí.
Câu hỏi thường gặp
Cầm O có thắng được không?
Được, thường xuyên. O thắng khi X đi sai, và ở trình độ phổ thông, người chơi đi sai khá nhiều. Quan trọng là O không để mình bị cuốn theo.
Người cầm O có nên tấn công sớm không?
Không nên. Tấn công sớm khi đi sau thường bị X chặn rồi phản công nhanh hơn. Hãy chờ lượt tự do.
Chặn ba mở ở đầu nào?
Ở đầu gần các quân O hơn, hoặc đầu nằm trên hướng X có thể phát triển tiếp — để nước chặn làm được hai việc.
Luật nào có lợi cho người cầm O?
Luật chặn hai đầu, vì một dãy của X bị kẹp hai đầu sẽ mất giá trị.
Làm sao biết lượt nào là lượt tự do?
Khi X vừa đi một nước không tạo ba mở hay bốn, và bạn kiểm tra thấy không có mối đe doạ nào đang chờ — đó là lượt tự do.
